مسافرخانه‌هايى هست كه براى استراحت مسافرين و تعويض اسبها و وسايط نقليه تعبيه شده‌اند . در اين مسافرخانه‌ها وسايل پذيرايى از هر جهت مهياست . در هر ايستگاه يا منزلى ، چهار صد اسب خوب حاضر يراق مهياست و همين كه مسافر يا مأمورى رسيد ، مىتواند بلادرنگ ، اسبهاى خستهء خود را با اسبهاى تازه نفس عوض كند . اين مسافرخانه‌ها حتى در نواحى كوهستانى نيز ساخته شده است . در سراسر قلمرو امپراتورى ، بيش از دويست هزار اسب و ده هزار مسافرخانه با اثاثهء كامل و مناسب در اختيار مسافران قرار گرفته است . » « 1 » چاپارخانه‌هاى عصر تيمورى به قول كلاويخو ، از تبريز تا سمرقند ، همه‌جا چاپارخانه وجود دارد و تعداد اسبهاى هر چاپارخانه برحسب اهميت محل ، از دويست تا پنجاه يا كمتر تغيير مىكند . از هر چاپارخانه تا ديگرى يك روز يا نيم‌روز راه است . كلاويخو مىنويسد : مأمورين و پيكها بهيچوجه رعايت سلامتى اسبها را نمىكنند و در 24 ساعت 15 و گاهى 20 فرسخ مغولى راه‌پيمايى مىكنند و چه بسا اسبها در طى راه سقط مىشوند . « 2 » در تاريخ طبرستان ، ضمن گفتار در توجه امير تيمور به مازندران ، از طرز راه‌سازى در آن دوران سخن رفته است : از طرف امير تيمور ، « اشارت شد كه امرا ، به ياساقيان امر كنند تا تبرودهره و اره برداشته در پيش لشكر باشند . و آهنگران را جهت تيز كردن آلات قطع ، همراه ايشان گردانيدند تا درختها را بريده و انداخته و جويها - كه در آن موضع جارى باشد - بدان سر موضع ، پل بسته ، آن مقدار راه گشاده و آماده گردانند ، كه عساكر ظفرپيكر ، و قشون ، به ياسال عبور توانند كرد . » « 3 » مشكلات مسافرت : بطوريكه از مندرجات نامهء زيرين ، استنباط مىشود ، در دوران قرون وسطى ، تنها خطر ناامنى راهها مسافرين را تهديد نمىكرد بلكه بيم اين بود كه مأمورين ديوانى از مسافر بيچاره « تمغا و باج و راهدارى و سوغاتى و تخته‌باشى و سلامانه و غير ذلك طلب نمايند . چنان كه در سال 891 سيد عز الدين مسعود و سيد كمال الدين محمود كه مورد عنايت پادشاه وقت بودند ، به ايران مسافرت مىكنند . شاه براى تأمين آسايش اين دو سيد ، به فرزندان و برادران و امرا و وزراء و حكام و داروغگان و مأمورين ديوانى و تمغاچيان و باجداران و مستحفظان طرق در عراقين و فارس و كرمان و آذربايجان و گيلان و مازندران ، دستور مىدهد كه براى آنان احترام تمام قائل شوند . » و داروغگان و عمال و تمغاچيان و باجداران ممالك محروسه از جهات ايشان ، تمغا و باج و راهدارى و سوغاتى و تخته‌باشى و سلامانه و غير ذلك طلب ندارند و جهات ايشان را از جميع تكاليف ديوانى معاف دارند و پيرامون بارهاى ايشان نگردند . از منازل مخوفه بسلامت بگذرانند و ايشان را تكليف ملاقات امرا و سند و امضا و نشان گرفتن نكنند ، و سواد اين نشان چون به مهر حاكم يا قاضى ولايت باشد ، معتبر دانند . و ايلچيان و نايامچيان و آينده و رونده چهارپايان ايشان و كسان ايشان

--> ( 1 ) . سفرنامهء ماركوپولو ، پيشين . ص 152 - 151 ( به اختصار ) . ( 2 ) . ر ك : سفرنامهء كلاويخو ، پيشين . ص 163 و 187 . ( 3 ) . تاريخ طبرستان و رويان و مازندران ، پيشين . ص 227 .